حکم و آداب اجازه گرفتن
اجازه گرفتن يكی از آداب اجتماعی دین مبین اسلام است كه سبب ایجاد محبت بین خانواده ها و افراد جامعه اسلامی و حُسن معاشرت می باشد و رعایت این ادب دال بر عفت وبا حیا بودن شخص است و از آنجایی كه خيلى از افراد در رعايت نمودن اين خصلت اسلامى كوتاهى مى نمايند، بر خود لازم ديدم اين چند کلمه را به رشته تحریر در آورم ، شاید مفید باشند.
منظور از اجازه گرفتن، این است که وقتی انسان می خواهد وارد خانه ای غیر از خانه خودش شود باید از صاحب خانه اجازه بگیرد، اگر اجازه داد، وارد شود ودر غیر این صورت وارد نشود و اگر آشکارا به او گفته شد: «برگرد»، باید برگردد.
حکم اجازه گرفتن
اجازه گرفتن یک واجب شرعی است و بدون اجازه وارد منزل مردم شدن حرام است.
به دلیل فرموده الله متعال: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ☆ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَ إِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (النور/28و27)
ترجمه :
ای اهل ایمان به خانه هایی غیر از خانه های خودتان وارد نشوید تا آنکه اجازه بگیرید، و بر اهل آنها سلام کنید، این برای شما بهتر است، باشد که متذکّر شوید. واگر كسى را در خانهها نيافتيد بدانجاها داخل نشويد تا به شما اجازه داده شود ، اگر هم به شما گفتند : برگرديد ، پس برگرديد. اين ( كار) پاكتر برايتان مىباشد ، الله متعال از كارهائى كه مىكنيد آگاه است.
آداب اجازه گرفتن:
۱- هماهنگی نمودن با صاحب منزل و این هم از كلمه «حَتّي تَسْتَأْنِسُوا » یعنی : تا خواستار انس و الفت شويد، فهمیده می شود.
٢- و از نگاه کردن به داخل حیاط یا منزل از لابلای دروازه و غیره جلوگیری نمود ، به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: «إِنَّمَا جُعِلَ الِاسْتِئْذَانُ مِنْ أَجْلِ البَصَرِ» (صحيح بخاري: 6241).
ترجمه : همانا اجازه خواستن بخاطر نگاه قرار داده شده است.
و به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: «لَوِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِكَ أَحَدٌ وَلَمْ تَأْذَنْ لَهُ فَخَذَفْتَهُ بِحَصَاةٍ فَفَقَأْتَ عَيْنَهُ مَا كَانَ عَلَيْكَ مِنْ جُنَاحٍ». (بخارى:6888)
ترجمه: «اگر کسی بدون اجازه، به داخل خانه ات نگاه کرد و تو با پرتاب سنگريزه؛ چشم اش را کور کردی، هيچ گناهی بر تو نيست».
و به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: «مَنِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ ، فَقَدْ حَلَّ لَهُمْ أَنْ يَفْقَئُوا عَيْنَهُ» . (مسلم: 2158).
ترجمه: اگر كسى بدون اجازه به خانه ی قومی سرکشی کند، بر آنها جايز است كه چشمش را كور كنند.
٣- اجازه ورود خواستن و آن هم با سه بار زدن درب منزل یا زنگ منزل، به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: «إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدُكُمْ ثَلاَثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَلْيَرْجِعْ» ( صحیح بخاري: 6245).
ترجمه: هرگاه یکی از شما سه بار اجازه خواست و به او اجازه داده نشد، باید برگردد.
البته بايد فاصله هر بار زنگ زدن را رعایت نمود و از زنگ زدن پی در پی که باعث اذیت و آزار صاحب خانه می شود پرهیز کرد.
٤- واگر از اسمش پرسیده شد خودش را با گفتن اسمش معرفی کند، به دلیل حديث ذیل:
عن جَابِرُ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا: أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دَيْنٍ كَانَ عَلَى أَبِي، فَدَقَقْتُ البَابَ، فَقَالَ: «مَنْ ذَا؟» فَقُلْتُ: أَنَا، فَقَالَ: «أَنَا أَنَا!» كَأَنَّهُ كَرِهَهَا. (صحيح بخاري:6250).
ترجمه: جابر می گوید: نزد پیامبر آمدم و در زدم، پرسید:« کیستی؟» گفتم: منم. فرمود: منم، منم؟!» گویا از این طرز جواب خوشش نیامد.
٥- وقتی خواست اجازه بگیرد بگوید:السلام علیکم ، اجازه هست وارد شوم؟ به دلیل زیر:
عَنْ رِبْعِيٍّ قَالَ : حَدَّثَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرٍ أَنَّهُ اسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتٍ فَقَالَ : أأَلِجُ ؟ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَادِمِهِ : " أخْرُجْ إِلَى هَذَا فَعَلِّمْهُ الاِسْتِئْذَانَ ، فَقُلْ لَهُ : قُلِ : السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ، أَأَدْخُلُ " ، فَسَمِعَهُ الرَّجُلُ فَقَالَ : السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ، أَأَدْخُلُ ؟ فَأَذِنَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ " [ أخرجه أبو داود وأحمد وهو حديث صحيح ، صححه الألباني ] .
ترجمه:ربعی رحمه الله می گوید: مردی از بنی عامر به من گفت: از پیامبر صلی الله علیه وسلم در حالیکه در خانه اش بود ، اجازه ورود خواستم و گفتم: وارد شوم؟
پیامبر صلی الله علیه وسلم به خادمش گفت برو به این شخص آداب اجازه گرفتن را بیاموز ، وبگو: تا بگوید:السلام علیکم ، اجازه هست وارد شوم؟
می گوید : حرف رسول الله صلی الله علیه وسلم را شنیدم ، به همان گونه اجازه گرفتم ، پس به من اجازه داده شد.
٦- وقت اجازه گرفتن از روبروی دروازه ایستادن پرهیز کند ، به دلیل احاديث زير:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَى بَابَ قَوْمٍ ، لَمْ يَسْتَقْبِلِ الْبَابَ مِنْ تِلْقَاءِ وَجْهِهِ ، وَلَكِنْ مِنْ رُكْنِهِ الأَيْمَنِ أَوِ الأَيْسَرِ ، وَيَقُولُ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ، السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ " ، وَذَلِكَ أَنَّ الدُّورَ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا يَوْمَئِذٍ سُتُورٌ ". [ أخرجه أبو داود وأحمد وصححه الألباني ] .
ترجمه:عبدالله بن بسر رضی الله عنه می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم وقتی به درب منزل کسی می امد روبروی دروازه نمی ایستاد ، بلکه سمت راست یا چپ می ایستاد و می فرمود: السلام عليكم ، السلام عليكم . می گوید: در آن زمان خانه ها حیاط نداشتند.
وعَنْ هُزَيْلٍ قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ فَوَقَفَ عَلَى بَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُ ، فَقَامَ عَلَى الْبَابِ _ مُسْتَقْبِلَ الْبَابِ _ فَقَالَ لَهُ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : " هَكَذَا عَنْكَ ، أَوْ هَكَذَا ، فَإِنَّمَا الاِسْتِئْذَانُ مِنَ النَّظَرِ ". [ أخرجه أبو داود وصححه الألباني ] .
ترجمه:هزیل رضی الله عنه می گوید: مردی روبروی دروازه رسول الله صلى الله عليه وسلم ایستاد تا اجازه بگیرد،پیامبر صلى الله عليه وسلم فرمود: این طرف یا اون طرف بایست یعنی راست یا چپ ، اجازه خواستن بخاطر نگاه قرار داده شده است.
و بعد از سه بار اجازه گرفتن در صورتی که جوابی نشنید برگردد.
٧- و از گوش فرا دادن و استراق سمع نمودن پرهیز نماید، به دليل فرموده الله متعال: « وَ إِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا».
ترجمه:وقتی به شما گفته شد برگردید،پس بدون وقفه برگردید.( و در پی کشف اسرار نباشید).
و به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: « وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ ، أَوْ يَفِرُّونَ مِنْهُ ، صُبَّ فِي أُذُنِهِ الْآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ».(بخاری: ٧٠٤٢).
ترجمه:هر كس به سخن ديگران گوش دهد، در حالي كه آنان راضى نيستند، روز قيامت در گوش او سرب گداخته شده ريخته مى شود.
٨- و اگر اجازه داده نشد برگردد ، بدون عصبانیت و ناراحتی .
به دلیل فرموده الله متعال: « وَ إِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا».
ترجمه:وقتی به شما گفته شد برگردید،پس بدون وقفه برگردید.
و به دلیل فرموده رسول الله صلی الله علیه وسلم: « إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدُكُمْ ثَلاَثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَلْيَرْجِعْ» (بخارى: ٦٢٤٥).
ترجمه: هرگاه یکی از شما سه بار اجازه خواست و به او اجازه داده نشد، باید برگردد.