اختلاف چرا

الله تعالی می فرماید :وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَىٰ مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ ۚ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ.

[ نور آیه 32]

مردان وزنان مجرد (و بی همسر) خود را همسر دهید، و (نیز) غلامان و کنیزانتان که شایسته (و نیکوکار) هستند، (همسر دهید) اگر فقیر باشند، الله متعال از فضل (و کرم) خویش آنها را بی نیاز می کند، والله تعالى گشایشگر داناست.

رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در حدیثی که عقبه بن عامررَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ روایت می کند می فرماید: «خَیْرُ الصِّدَاقِ أَیْسَرُهُ» «بهترین مهریه آسانترین آن است».( یعنی مهریه ی پائین)   أبوداود (2117) .

در شرع حداقل و حداکثری برای مهریه در نظر گرفته نشده ولی کم بودن و زیاده زیاده روی نکردن در آن مورد تشویق قرار گرفته است تا ازدواج به آسانی امکان پذیر باشد وجوانان به خاطر مهریه و مخارج زیاد آن از ازدواج روی نگردانند.

عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ:«أَتَرْضَى أَنْ أُزَوِّجَكَ فُلَانَةً؟» قَالَ: نَعَمْ، وَقَالَ لِلْمَرْأَةِ:« أَتَرْضَيْنَ أَنْ أُزَوِّجَكَ فُلَانًا ؟» قَالَتْ: نَعَمْ، فَزَوِّجْ أَحَدَهُمَا صَاحِبَهُ، وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا، وَلَمْ يُعْطِهَا شَيْئًا، وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ، وَكَانَ مَنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ لَهُ سَهْمٌ بِخَيْبَرَ، فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ، قَالَ:إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَوَّجَنِي فُلَانَةً، وَلَمْ أَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا، وَلَمْ أُعْطِهَا شَيْئًا، وَ إِنِّي أُشْهِدُكُمْ   أَنِّي أَعْطَيْتُهَا صَدَاقَهَا سَهْمِي بِخَيْبَرَ، فَأَخَذَتْ سَهْمًا فَبَاعَتْهُ بِمِائَةِ أَلْفٍ، قَالَ: وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ الصَّدَاقِ أَيْسَرُهُ» هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ الشَّيْخَيْنِ، وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ " مستدرک حاكم 2/181_182.

از عقبه بن عامر رضی الله عنه روایت است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم خطاب به مردی فرمودند:آیا راضی هستی که تو را به عقد فلانی در بیاورم ؟ گفت :بله ، و به آن زن فرمود:آیا شما هم راضی هستی که زن فلانی باشی؟ گفت:بله. پس آنها را به عقد همدیگر در آورد ، و هیچ مهریه ای برایشان تعیین ننمود ، وهیچ چیزی به آن زن نداد ، و آن مرد از کسانی بود که در صلح حدیبیه شرکت کرده بود، وکسانی که در صلح حدیبیه شرکت کرده بودند سهمیه ای از خیبر داشتند، آن مرد هنگام مرگش فرمود رسول الله صلی الله علیه وسلم فلانی را به عقد ازدواج من در آورد و هیچ مهریه ای برایش تعیین ننمود و هیچ چیزی به او نداد، شما را گواه می کنم که من سهم خیبر خود را به عنوان مهریه به او می دهم، آن زن سهم خیبرش را گرفت و به صد هزار فروخت.

وگفت رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:بهترین مهریه آسان ترین می باشد.

عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ السُّلَمِيِّ، قَالَ: خَطَبَنَا عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ، فَقَالَ: «أَ لَا لَاتُغَالُوا بِصُدُقِ النِّسَاءِ، فَإِنَّهَا لَوْ كَانَتْ مَكْرُمَةً فِي الدُّنْيَا، أَوْ تَقْوَى عِنْدَ اللَّهِ لَكَانَ أَوْ لَا كُمْ بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مَا أَصْدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ، وَ لَا   أُصْدِقَتْ امْرَأَةٌ مِنْ بَنَاتِهِ أَكْثَرَ مِنْ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً».ابوداود 2106.

ابو عجفاء سلمى می فرماید : عمر رضی الله عنه خطبه خواند و فرمود:آگاه باشید در مهریه زنان زیاده روی نکنید، چون اگر این کار با ارزشی در دنیا ویا کار الله پسندانه ای بود البته که رسول الله صلی الله علیه وسلم اولى ترین تان بود، رسول الله صلی الله علیه وسلم به هیچ زنی از زنانش بیشتر از دوازده اوقیه مهریه ندادند و به هیچ دختری از دختران بیشتر از دوازده اوقیه مهریه داده نشده.

(و هر اوقیه 40 درهم است که جمع شان به گرم تقریبا 1150 گرم نقره می باشد).

درصحیح بخاری و مسلم و دیگر کتب حدیث از انس رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ روایت است: که رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ آثار زعفران و زردی آن را برروی لباس عبدالرحمن بن عوف رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ   مشاهده نمود؛ پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ پرسید:« ما هذا»؟

این چه اثری است؛ عبدالرحمن بن عوف پاسخ داد: یا رسول الله عروسی کرده ام؛ و به اندازه ی یک هسته ی خرما، طلا داده ام، پیامبرفرمود:« بارک الله لک، اولِم و لَو بشاةٍ» الله تعالی ازدواج تو را پر خیر وبرکت بگرداند، ولیمه بده اگر چه یک گوسفند باشد».   بخاری 6386 و مسلم 1427 و دیگران.

در صحیح بخاری و مسلم و دیگر کتب حدیث از سهل بن سعد رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ روایت است که: زنی خودش را به پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عرضه کرد و گفت: یا رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ من را به عقد نکاح خویش در آور و خیلی آن جا ایستاد، مردی از یاران پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: یا رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ اگر شما تمایلی به ازدواج با ایشان ندارید، او را به ازدواج من درآورید؛ پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: [ هَلْ عِنْدَکَ مِنْ شَیْءٍ تُصْدِقُهَا إیاها؟] آیا چیزی داری به عنوان مهریه پرداخت نمایی؟ آن مرد گفت: ااین ازار را دارم.

پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به او گفت:[ إِنْ أَعْطَیْتَهَا إِزَارَکَ جَلَسْتَ وَلَا إِزَارَ لَکَ، فَالْتَمِسْ شَیْئًا] ازارت به چه درد می خورد؟ اگر آن را بپوشی، چیزی برای تو نمی ماند؛ آن مرد گفت: یا رسول الله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ! چیزی ندارم؛ پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود:[ هَلْ مَعَکَ مِنْ الْقُرْآنِ شَیْءٌ؟] چقدر قرآن بیاد داری؟ فلان و فلان سوره را یاد دارم و چند سوره را بر شمرد، پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود:[ قَدْ زَوَّجْتُکَهَا بِمَا مَعَکَ مِنْ الْقُرْآنِ] او را در مقابل قرآنی را که یاد دارد، به نکاح تو در می آورم.

و در روایتی در بخاری و مسلم به روایت سهل بن سعد ساعدی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ آمده که پیامبرصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به خواستگار گفت:[ الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِیدٍ] «برو چیزی پیدا کن اگر چه انگشتر آهنی باشد». بنابراین روایات، لازم است چیزی به عنوان مهریه تعیین باشد هر چند اندک باشد.

مدلول این آیه نیز همین است«وَأُحِلَّ لَکُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِکُمْ»[نساء آیه 24]

و آنچه غیر این باشد برای شما حلال است که با صرف اموال خویش طلب کنید.

چنانچه در عقد نکاح چیزی به عنوان مهریه تعیین نگردد نکاح صحیح است، و برای زن مهر المثل تعلق می گیرد آنگونه که در احادیث صحیح آمده است.

والله اعلم